O Muzeum w Sośnicowicach

Ciągły postęp w technologiach produkcyjnych pozwalający na doskonalenie i zwiększanie ilości wytwarzanych dóbr,przy bardziej efektywnym zarządzaniu zasobami pracy i zmniejszających się kosztach ,jest jednym z najistotniejszych elementów kreujących model współczesnego rozwoju gospodarczego.Zakłada on stopniowe wygaszanie procesów i technik wytwórczych,których dalsza modernizacja ograniczona jest ich własnościami niepodlegającymi procesowym modyfikacjom.Prowadzi to do wyłączania z dalszego użytkowania całych systemów infrastrukturalnych o charakterze wytwórczym,w tym ciągów technologicznych,urządzeń i maszyn uznanych za przestarzałe i archaiczne Równie zbyteczna staje się wiedza oraz umiejętności ,pozwalające na korzystanie z ich zasobów produkcyjnych i technicznych. Zamierają dawne profesje i zawody oraz przypisane do nich role społeczne i kulturowe.Materialne relikty dawnych systemów wytwórczych będące elementem kulturowego krajobrazu z czasem stają się coraz mniej zrozumiałe ,również dla tych którzy wśród nich się wychowali. Coraz trudniejsze staje się odczytanie ich pierwotnego przeznaczenia oraz ich powiązanie z dawnymi technologiami i procesami wytwórczymi,stanowiącymi główne siły rozwojowe poszczególnych regionów (*)

Sośnicowice-ziemie dawnego księstwa opolsko–raciborskiego,obecnie Górnego Śląska. Tereny związane z hutnictwem żelaza i jego przetwórstwem. Pierwsze wzmianki o hutnictwie na tych ziemiach pochodzą z XIII wieku, co dowodzi że hutnictwo na tym terenie rozwinięte było znacznie wcześniej. Wczesnemu powstawaniu hutnictwa żelaza na terenach obecnej gminy Sośnicowice sprzyjało występowanie łatwo topliwej rudy żelaza pochodzenia organicznego limonitu, zwanego rudą darniową, bogate w drewno lasy do produkcji węgla drzewnego jako paliwa ,oraz woda wykorzystywana do napędu urządzeń hutniczych oraz transportu . Około roku 1253 na tereny te przybyli ojcowie Cystersi.Zakonnicy zostali sprowadzeni tutaj przez Władysława księcia opolsko-raciborskiego i osiedlili się pobliskich Rudach gdzie zbudowali kościół i klasztor.W tym samym czasie w pobliskiej Bargłówce odkryto bogate złoża rudy darniowej.Pod okiem Cystersów zaczęto stawiać w pobliżu rzeki Rudy dymarki z podwójnymi ogniskami w których wytapiano żelazo.Otrzymywane gąbczaste żelazo o dużym stopniu zanieczyszczenia wymagało dalszej przeróbki,tak więc powstawały kuźnie z młotami naciskowymi lub podrzutowymi napędzanymi kołami wodnymi.W późniejszym okresie stawiano piece fryszerskie w których żelazo poddawano procesowi świeżenia ,czyli wypaleniu w wysokiej temperaturze zawartych w surówce domieszek. W roku 1703 w Trachach wybudowano pierwszy na Śląsku wielki piec oraz zastąpiono Piece fryszerskie bardziej wydajnymi piecami pudlingowymi. Ponadto na terenie Kuźniczki noszącej wtedy nazwę Kuźniczka Dolna,znajdował się piec fryszerski ,piec pudlingowy oraz kuźnia.Istniała tu także głębinowa kopalnia rudy z dwoma szybami. W 1827 roku na terenie Sierakowic funkcjonował piec fryszerski i młot cajniarski a także kopalnia rudy.W tym też okresie na pograniczu Kozłowa i Brzezinki powstała jedna z największych w tym rejonie kuźnia żelaza a w późniejszym okresie miedzi. Rok 1853 to okres powstania także w Tworogu Małym huty „Friedrich” oraz dwóch walcowni nad rzeką Bierawką. Tereny gdzie z rud darniowych wytapiano żelazo stawały się szybko obszarami intensywnego rozwoju przemysłu hutniczego oraz jego przetwórstwa. Z racji tego bardzo szybko rozwijało się na Górnym Śląsku kowalstwo i ślusarstwo a ich wyroby miały bardzo szeroki rynek zbytu .Podstawowy i bardzo szeroki sortyment kuźni i ślusarni stanowiły maszyny i narzędzia rolnicze oraz elementy budownictwa począwszy od ankier ,zawiasów,zamków, śrub ,okuć a skończywszy na podstawowym wyrobie jakim były gwoździe kute. Zapotrzebowanie na gwoździe było ogromne, toteż powoli gwoździe kute wypierały gwoździe produkowane z blachy ciętej ręcznie lub maszynowo na gwoździarkach, Przełomowym wydarzeniem w produkcji gwoździ było powstanie pierwszych walcowni drutu a co za tym idzie produkcja ich na skalę przemysłową na gwoździarkach drutowych. Pierwszy taki zakład powstał na Śląsku w Gliwicach w roku 1857 jako fabryka drutu i gwoździ.

MUZEUM TECHNIKI-SOŚNICOWICE
Powstałe na terenie małego zakładu produkcyjnego w Sośnicowicach Muzeum Techniki -Rzemiosło Ślusarstwo –Kowalstwo stanowi wieloletnie zbiory maszyn, urządzeń, narzędzi oraz wyrobów dawnego kowalstwa i ślusarstwa na Górnym Śląsku. Cyklicznie całość zbiorów tworzy technologiczny ciąg produkcji podstawowych wyrobów i usług rzemiosła kowalsko –ślusarskiego na przełomie XIX i XX wieku Wszystkie prezentowane maszyny i urządzenia są w pełni sprawne technicznie ,co umożliwiło stworzenie ścieżki edukacyjno-prezentacyjnej takich podstawowych technologii jak:

  • Podkuwanie koni
  • Kucie ręczne swobodne stali-kucie gwoździ
  • Kucie na unikalnym młocie resorowo naciskowym
  • Walcowanie i profilowanie drutu do produkcji gwoździ
  • Walcowanie obręczy na koła wozów
  • Wiercenie i cięcie stali na nożycach i piłach
  • Tokarstwo
  • Produkcja pił do trakowania drewna
  • Gięcie i profilowanie blach i rur
  • Tłoczenie na prasach śrubowych i dźwigniowych
  • Obróbka cieplna stali na kuźniach kowalskich
  • Szlifowanie na szlifierkach ręcznych
  • Żurawie kuzienne i transportowe
  • Technika smarowania maszyn
  • Pomiary twardości metalu-metrologia

Sporą atrakcję stanowią wyroby dawnego kowalstwa i ślusarstwa ,produkcji wozów, okuć budowlanych oraz narzędzi do obróbki metalu i drewna. Odrębną pozycję stanowi zbiór starych zamków drzwiowych, zasuw, skobli, zamknięć okiennych oraz kluczy , kłódek itp. Unikalna na skalę światową jest kolekcja gwoździ obejmująca okres od czasów Imperium Rzymskiego aż do współczesności z podziałem na okres wytworzenia jak i technologię produkcji. Muzeum Techniki Sośnicowice jest jednostką prywatną i posiada statut muzeum nierejestrowanego wg uzgodnień z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Uzgodnienie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego  DL/108/13  z dnia 25,01,2013

(*)Dr.Maciej Chłopek „Dolina Czarnej”

Comments are closed.